Bir garip kaderin müziği "Fado"



Rüzgar tenini okşarken, Dão'nun tatlı ikliminden kopup gelmiş şarabını yudumlarsın.. Bedenin, doya doya içine çektiğin deniz kokusu ile canlanır, heyecanlanır... Uzaklardan tanıdık bir ses gelir. Tam zamanında gelmiştir nostaljik sarı tramvay... Sormak istersin; neler gördün bugün, nasıl ruhlarla tanıştın, mutlular mı, umutla dolup taşıyor mu kalpleri, peki duyuyorlar mı çalan hüzünlü müziği ?


"Meu amor dá-me os teus lábios, dá-me os lábios desse rio

(aşkım bana dudaklarını ver, bana o nehrin dudaklarını ver)


Fado... Latince "kader" olarak tercüme edilen bu melankolik tür, Portekizlilerin mizacındaki tutkuyu açığa vurur ve özlem ve umutsuzlukla dolu beyhude bir kadere umutsuz bir inanç uyandırır.



Fado müziği, Portekiz ruhunun kalbidir. Dünyanın en eski şehir halk müziği tarzlarından biridir. Bazıları, 19. yüzyılda Afrika'dan bir dans olarak geldiğini ve Lizbon sokaklarında yoksullar tarafından benimsendiğini söyler. Denizde, hasret çeken denizcilerin ve balıkçıların yarattığı hüzünlü, melodik şarkılar olarak başladığı da söylenir. Kökeni ne olursa olsun, fado'nun temaları sabit kalır: kader, aşkta ihanet, ölüm ve umutsuzluk. Tipik bir şarkı sözü şöyledir: “Beni neden bıraktın, nereye gittin? Sokaklarda birlikte olduğumuz her yere bakarak yürüyorum ama sen orada değilsin.” Hüzünlü bir müziktir ve geleneğe göre seyirci gözyaşlarına boğulmazsa fado performansı başarılı olmaz.


Tüm Fado'lara "saudade" olarak bilinen duygu hakimdir; kavuşulamayacağı bilinen bir kişiye karşı duyulan derin özlem... Esasen müziğin ruhunu tanımlar ve icracı ile seyirci arasında geçen anlayışın ölçüsüdür.


Tarih sahnesinde Fado


Portekiz'de her bölgenin bir müzik tarzı vardır ve özellikle Lizbon'da başlayan Fado, çok geçmeden Porto ve Coimbra'da farklı biçimlere dönüşür. 19. yüzyılın başlarında, çeşitli kültürel karşılaşmaların olduğu bir dönemde ortaya çıkması nedeniyle, Fado'nun doğuşu hakkında birçok teori var. Bazıları bunun Afrikalı kölelerle geldiğini ve bir Batı Afrika dansından uyarlandığını söylerken, diğerleri bunun Portekizli denizciler tarafından bir ağıt şarkısından geliştirildiğine veya Portekiz'in, Arap, Berberi ve İspanyol köklere sahip Müslüman Moroları işgali sırasında geliştirildiğine inanır.



Fado'nun en eski tezahürlerinden biri, Maria Severa adlı bir çingene kadın ile soylu bir adam olan Kont de Vimioso arasındaki yasak aşk hikayesini anlatan bir şarkı… Aşklarının umutsuzluğuna kök salmış Maria, üzüntülerini Lizbon'daki Bairro Alto'nun barlarında ve gitarı Portuguesa'yı (on iki telli bir mandolin) çalarak söylerken teselli bulur. Bu hikaye, Portekiz'in ilk sesli filmi A Severa'da anlatılır.



Yirminci yüzyılın başlarında Fado, Lizbon işçi sınıfının günlük yaşamında popüler hale gelir. Zevk için söylenen müzik, aynı zamanda hayatın acısını dindirmek için de rol oynar. Fado, Lizbon'un eski fakir bölgeleri olan Alfama ve Mouraria'daki tavernaların, genelevlerin ve sokak köşelerinin dünyevi müziği olur.


Lizbon, Porto ve Coimbra'da farklı Fado söyleme stilleri vardır; her yer belirli bir fado varyasyonunu tanımlar. Lizbon Fado, geleneksel olarak kadın şarkıcılar tarafından söylenir. İnanılmaz derecede hüzünlü ve duygusaldır. Lizbon ve Porto'daki Fado Cantado, bir taverna veya pub gibi fado evlerinde hayat bulur. Fado, aşkları, şehri ve hayatın sefaletlerini söyler, toplumu ve politikacıları eleştirir ve çoğu zaman 'saudade' veya özleme atıfta bulunur. Coimbra'da, Fado aynı kederli mizaca sahiptir, ancak şarkıların arkasındaki motivasyonlar, bohem bir yaşam tarzına veda eden, aşık pencerelerinin altında serenat yapan genç gibidir.





Rainho do Fado; Amalia Rodrigues



Fado, Rainha do Fado (Fado'nun Kraliçesi) Amalia Rodrigues (1920-1999) tarafından müzik dünyasının ana akımına getirilir. Amalia, tüm dünyada türün en önemli sanatçılarından biri ve modern Fado'ya ilham kaynağı olur. Amalia'nın karizması, olağanüstü ses tınısı ve güzelliği onu kısa sürede dünyaca meşhur bir sanatçı haline getirir; tek başına Fado'yu dünya haritasına yerleştirir.



Carlos Ramos ve Celeste Rodrigues, Dulce Pontes, Mariza ve Katia Guerreiro gibi birçok fadistanın yanında kraliçe Amalia Rodrigues, başlangıçta türün sınırlarını zorlayarak, onu bugün olduğu gibi geliştirmeye ve tanımlamaya yardımcı olur. . Portekiz, ölümünden sonra üç gün yas tutar ve ulusun imza simgelerinden biri olarak Lizbon'daki Ulusal Panteon'a gömülür.







Severek dinlediğim Fado'ları bir Spotify listesinde topladım. Sizler de linkten ulaşabilirsiniz.

https://open.spotify.com/playlist/307ctxhG5vKNkvvuoGAltB?si=ab4316a26cbe4ba4




Kaynakça

  • Ávila,Elaine: Fado: The Saddest Music in the World, 2021, Talonbooks, Vancouver Kanada.

  • Vernon Paul: A History of the Portuguese Fado,1999,Ashgate Publishing, Farnham İngiltere.

32 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör