top of page

İtalyan Sinemasının Sesi: Nino Rota'nın Müzikal Mirası

 Nino Rota… Bu isim, film müziği tutkunlarının kalplerinde büyük İtalyan hisleri uyandırır. Büyük usta Fellini’nin hafızalara kazınan filmlerinde adeta gizli bir kahramandır Rota. Neşeli ve iç ısıtan melodilerine, zaman zaman lirik anlar eşlik eder; Coppola’nın sinema dünyasına verdiği en güzel hediyelerden biri olan “Godfather” üçlemesinin kulakları ziyafet ile beslediği ezgiler hemen aklınıza gelir… Hepsi de Rota’nın yarattığı dünyanın esintileridir.

 

“Herkes, aynı anda tam bir yokluk içindeyken bile, onun olağanüstü erişilebilirliğinden büyülenmişti. Ne zaman ya da hangi durumda onunla karşılaşırsanız karşılaşın, ne sebeple orada bulunmuş olursa olsun, her zaman oraya tesadüfen gelmiş gibi görünürdü; ancak aynı zamanda üzerine güvenebileceğinizi, size biraz arkadaşlık edeceğini hissettirirdi." Fellini

 

 

   Müziğe Adanmış Bir Yaşam

 

  3 Aralık 1911'de Milano'da doğan Nino Rota'nın yeteneği, son derece müzikal bir ailede büyür. Annesinin babası, besteci Giovanni Rinaldi, annesi piyanist ve kuzeni Maria konser şarkıcısıdır. Rota ailesi düzenli olarak operalara ve konserlere gider, Giacomo Puccini, Maurice Ravel, Igor Stravinsky ve Arturo Toscanini gibi ünlü konukları ağırlayan müzik akşamları düzenler.

 

 Rota'nın müzikal yetenekleri erken yaşta gelişmeye başlar ve bu da ona yakında "20. Yüzyılın Mozart'ı" veya sadece "Yeni Mozart" gibi lakaplar kazandırır; küçük bir çocukken piyano çalar ve sekiz yaşındayken improvizasyonlar yapar. Aynı yaşlarda bestelemeye başlar. İlk eseri olan L’infanzia di San Giovanni Battista'nın kamuoyu önündeki ilk performansını on iki yaşındayken yaşar. Ayrıca, günümüzde "multitasking" olarak adlandırılabilecek bir yeteneğe sahiptir: bir yandan bir melodi yazarken diğer yandan bir başkasını dinler ya da radyo dinlerken beste yapar.

 

 Rota, 13 yaşında profesyonel müzik eğitimine başlar, Ildebrando Pizetti, Alfredo Casella’dan eğitim alır ve Roma'daki Accademia di Santa Cecilia'da öğrenim görür. Üniversiteden mezun olduktan sonra, 1931'de iki yıl boyunca tarihi müzik üzerine daha fazla eğitim almak üzere Philadelphia'daki Curtis Institute'a gider. Burada, Aaron Copland, Samuel Barber ve Gian Carlo Menotti gibi bestecilerle tanışır ve arkadaşlık kurar. Özellikle Copland sayesinde Amerikan eğlence ve film müziği ile de tanışır.

 

 

 



 Küçük Nino - 1923

 

 1942'den itibaren Rota, düzenli olarak film müzikleri yazmaya başlar ve bu alanda olağanüstü bir üretkenlik sergiler. Başlangıçta yalnızca yerel filmlerde yer alsa da, birkaç yıl sonra İngilizce prodüksiyonlar da onun hizmetlerini talep etmeye başlar; bu dönemden bugüne kalan eserler arasında özellikle The Glass Mountain ( Henry Cass-1949) bilinir. 1950'ler, Rota'nın Fellini ile benzersiz işbirliğinin başladığı ve şimdiye kadar katkıda bulunduğu en görkemli film olan War and Peace (1956) ile uluslararası alanda büyük beğeni topladığı yıllardır.

 

 1960'lı yıllar, Fellini'nin yanı sıra Luchino Visconti (Rocco ve Kardeşleri, Gepard), Franco Zefirelli (Hırçın Kızın Tövbesi, Romeo ve Juliet) gibi tanınmış İtalyan yönetmenleri ve Fransız René Clément (Güneşte Yanıklar) için yapılan unutulmaz çalışmalarla geçer. 1970'ler de Rota'ya güler yüz gösterir; kariyerinin nispeten geç bir döneminde ona ticari açıdan en büyük başarısını getiren Baba (özellikle Aşk Teması, vokal ya da enstrümantal olarak herkes tarafından çalınan) ve Waterloo ile Nil'de Ölüm gibi birkaç dikkat çekici uluslararası büyük prodüksiyon daha getirir.

 

 

Konservatuvar Müziği

 

 Nino Rota, koro ve orkestra müziği, opera, tiyatro, bale ve oda müziği gibi çeşitli alanlarda yaklaşık 170 eser yazar. Eğitimi sırasında Casella altında Busoni, Respighi, Malipiero ve Castelnuovo-Tedesco gibi bestecilerle tanışsa da, İtalyan müzik dünyasındaki opera egemenliğine karşı çıkan ve hem kendi ülkelerindeki eski ustaları Monteverdi, Pergolesi, Vivaldi gibi hem de Stravinsky, Ravel veya Schönberg gibi yabancı çağdaş bestecilere yönelen "Ottanta Jenerasyonu"na gerçekten katılmasa da, neoklasik eserler de yazar çünkü onlar gibi romantizme karşı bir antipati paylaşmaz. 19. yüzyıl operasına stilistik olarak yönelirken, onun şerbetli ezgilerinden kaçınır ve daha çok romantizmin yumuşak, hayalci, duygusal yanını tercih eder.

 

 Rota'nın film müziği çalışma pratiği hakkında birkaç ilginç anekdot vardır. Özellikle bir filmin ruhundan, hikayesi ve karakterlerinden ilham aldığı söylenir. Gösterimler sırasında uyuyakalmaya eğilimli olduğu ve çoğunlukla bir prodüksiyonun son aşamasında ortaya çıkıp partisyonlarının teknik ince ayarını yapmak için geldiği, sonrasında ise bitmiş filmleri bir daha asla izlemediği bilinir.

 

 

 

 

 

  Yaklaşık 160 sinema ve televizyon işinde Rota, olağanüstü çeşitliliğini gözler önüne serer. Hangi zaman diliminde veya mekanda olursa olsun, her zaman uygun sesleri sorunsuz bir şekilde dinleyicilere ikram eder. Filmlerde, genellikle basit insanların hikayeleri anlatıldığı için, çoğunlukla dram ve komediler, her türlü eğlence müziği önemli bir rol oynar. Bu, kendi bestelerinden veya her türlü alandan seçilen yabancı bestelerden oluşabilir; halk şarkıları, danslar ve marşlar,neapolitan şarkılar...

 

 Diğer birçok film bestecisinin aksine, Rota için kaynak müzik genellikle filmlerinin genel konseptinde önemli bir rol oynar ve kaynak müzik ile score (film müziği) arasındaki sınırlar akıcıdır. Bu, özellikle Fellini için yaptığı çoğu eserde büyük önem taşır, çünkü yönetmenin tuhaf mizah anlayışı, sirke olan aşkı ve giderek daha grotesk bir hale gelen tarzı, alışılmadık bir yaklaşımı adeta bir zorunluluk haline getirir. Yönetmen müziğe büyük bir ilgisi olmadığını iddia etmesine rağmen, filmlerindeki kullanımı konusunda genellikle net fikirlere sahiptir.

 

 

 

Biraz daha Rota…

 

  Rota'nın özel hayatı hakkında pek az şey bilinir. Esoterik ve okült ilgisinin açık olduğu, Vinci Verginelli ile birlikte dünyanın en büyük hermetik literatür koleksiyonlarından birini topladığı bilinir. Aşk hayatı ise spekülasyonlara yol açar; zira Londra'da Nina adında bir kızı olmasına rağmen, kadınlarla ciddi ilişkileri hakkında hiçbir şey kamuoyuna sızmaz. Belki de Rota için müzik, hayatının tek büyük aşkıdır…

 

 Karakter olarak dağınık ve kaotik Nino Rota'yı, uzun yıllar boyunca yol arkadaşı olan Federico Fellini'den daha iyi kimse tanımlayamaz; Fellini onun hakkında şöyle demiştir: "Nadir bulunan bir özelliğe sahipti, sezgiyle ilgili. Tam da çocuklar ya da basit, hassas ve masum insanlar gibi, aniden şaşırtıcı şeyler söyleyebilirdi. Her geldiğinde, stres kaybolurdu, her şey bayram havasına bürünürdü, film neşeli, sakin, fantastik bir bölüme, yeni bir hayata girerdi."


 


Fellini ve Rota

 

 

Rota'nın besteleri, sadece duygusal bir ifade aracı olmanın ötesine geçer, aynı zamanda müziğin varoluşsal ve metafizik boyutlarını keşfeder. Onun müziği, insan deneyiminin karmaşıklığını ve anlamını derinlemesine sorgular. Rota'nın besteleriyle ilgili felsefi bir inceleme yaparken, müziğin insan ruhu üzerindeki etkisi ve müziğin zaman ve mekânla olan ilişkisi gibi konuları ele alabiliriz.

 

Rota'nın film müziğinin görüntüyle olan etkileşimi felsefi açıdan incelenebilir. Film müziği, görsel imge ile işitsel deneyimin birleştiği bir platformdur ve Rota'nın bu alandaki başarısı, müziğin insan zihninde nasıl imgeler yarattığını ve duygusal anlam yüklediğini keşfetmemize olanak tanır. Bu, müziğin zaman ve mekânın ötesinde, insanın ruhsal dünyasını etkileyen bir güç olduğunu gösterir.

 

Onun müziği, İtalyan kültürünün köklerinden beslenirken, insan ruhunun evrensel duygularını ifade etme gücüne sahiptir; besteleri, sanatın insanın iç dünyasına ulaşma ve onu dönüştürme gücünü gösterir; bu da onu eşsiz bir edebi ve felsefi figür haline getirir.







Piyanoda çalışırken mutlu oluyorum, ama - sonsuz dilemma - başkalarının mutsuzluğu arasında nasıl mutlu olabiliriz? Herkesi bir an mutlu etmek için elimden geleni yaparım. İşte müziğimin kalbinde bu var...

Comments


bottom of page